Zmieniający się klimat, łagodne zimy oraz globalny handel roślinami otworzyły drogę do Europy Środkowej owadom, które dotychczas kojarzono wyłącznie z egzotycznymi krainami. Obecnie różne gatunki mrówek, takie jak mrówki pochodzące z regionu śródziemnomorskiego (Tapinoma magnum) oraz azjatyckie mrówki iglaste (Brachyponera chinensis), stają się poważnym wyzwaniem dla mieszkańców Francji i Niemiec. Czy gatunki mrówek w Polsce wkrótce powiększą się o tych groźnych przybyszów?
Dynamiczne przemieszczanie się tych owadów wzdłuż szlaków handlowych oraz ich niezwykła zdolność do adaptacji w miejskich betonowych dżunglach sprawiają, że granica ich zasięgu przesuwa się na północ znacznie szybciej, niż przewidywali to entomolodzy jeszcze dekadę temu.
Tapinoma magnum – niepowstrzymany front „superkolonii”
Tapinoma magnum to inwazyjny gatunek pochodzący z południa, który w ostatnich latach dokonał spektakularnej ekspansji. Choć z wyglądu przypomina on mrówki różnych gatunków występujące u nas pospolicie, jego biologia czyni go niemal niezniszczalnym.
Superkolonie i paraliż infrastruktury
W przeciwieństwie do tego, jak żyje większość gatunków mrówek, ten konkretny wybrany gatunek mrówek nie buduje odizolowanych gniazd. Zamiast tego, te mrówki tworzą gigantyczne superkolonie. Jedna taka kolonia mrówek może liczyć miliony osobników współpracujących ze sobą na ogromnym obszarze. Ich obecność to nie tylko problem estetyczny:
- Uszkodzenia techniczne – ten gatunek mrówek potrafi uszkodzić instalacje techniczne, powodując zwarcia.
- Niszczenie nawierzchni – Tapinoma magnum buduje gniazda pod chodnikami oraz drogami, co prowadzi do zapadania się kostki brukowej.
- Agresja – nie są to mrówki łagodne, potrafią być bardzo napastliwe wobec ludzi i zwierząt.
Brachyponera chinensis – groźne mrówki z Azji
Drugim zagrożeniem jest Brachyponera chinensis, czyli azjatycka mrówka iglasta. Te mrówki z Azji zostały niedawno potwierdzone w Niemczech, co budzi lęk u lekarzy i przyrodników.
Mrówki jadowite u progu Polski. Negatywne skutki obecności mrówek
Warto podkreślić, że są to mrówki jadowite. Podczas gdy większość gatunków mrówek w naszym regionie jedynie gryzie lub oblewa kwasem, ten wybrany gatunek mrówek posiada żądło. Mrówki z Azji używają jadu, który u osób uczulonych może wywołać wstrząs anafilaktyczny. To sprawia, że te mrówki z Azji są znacznie bardziej niebezpieczne niż nasze rodzime, mrówki łagodne.
Gatunki mrówek w Polsce – co nas czeka?
Obecnie gatunki mrówek w Polsce są stale monitorowane przez entomologów. Choć Tapinoma magnum i Brachyponera chinensis nie są jeszcze powszechne, ocieplenie sprawia, że mrówki różnych gatunków mogą łatwo przetrwać polską zimę. Pamiętajmy, że te agresywne mrówki często podróżują w transporcie towarów.
Jak rozpoznać gatunki mrówek inwazyjnych?
Aby rozpoznać gatunki mrówek inwazyjnych, należy przede wszystkim zwrócić uwagę na ich nietypową, masową liczebność oraz tworzenie gigantycznych kolonii, w których wiele gniazd współpracuje ze sobą na ogromnym obszarze. W przypadku Tapinoma magnum kluczowym sygnałem jest chaotyczny sposób poruszania się oraz niemal niewidoczna łuska łącząca tułów z odwłokiem, co odróżnia je od pospolitych mrówek ogrodowych. Z kolei Brachyponera chinensis wyróżnia się smukłym, wydłużonym ciałem, posiadaniem sprawnego żądła na końcu odwłoka.
Jak się pozbyć mrówek inwazyjnych? Czym zwalczyć mrówki w domu i ogrodzie?
Wiele osób zastanawia się, jak skutecznie pozbyć się mrówek, gdy te pojawią się w ogrodzie. Niestety, standardowe metody często zawodzą. Aby trwale pozbyć się mrówek z grupy inwazyjnej, konieczna jest pomoc profesjonalistów, gdyż każda kolonia mrówek posiada wiele królowych.
Ochrona rodzimej przyrody wymaga od nas przede wszystkim czujności oraz umiejętności odróżnienia lokalnej fauny od przybyszów, którzy mogą zachwiać biologiczną równowagą. Zrozumienie mechanizmów, dzięki którym mrówki tworzą swoje zaawansowane sieci powiązań oraz tego, w jaki sposób te mrówki żyją w symbiozie z otoczeniem, pozwala na wczesne wykrycie anomalii w naszym najbliższym środowisku. Skuteczne monitorowanie tego, jakie gatunki mrówek w Polsce zasiedlają nasze ogrody, stanowi fundament działań prewencyjnych, które chronią bioróżnorodność przed dominacją agresywnych, obcych populacji.
Bogumił Barański
Ekspert Pest Control i Bezpieczeństwa Biologicznego I Biolog Terenowy
